ابوالحسن صبا

ابوالحسن صبا موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازنده و آموزگار موسیقی بود که در سال 1281 در تهران به دنیا آمد.  پدرش دکتر ابوالقاسم کمال السلطنه فرزند جعفرخان حکيم باشي معروف به صدرالحکماء و از نواده هاي فتحعلي خان صبا ملک الشعراي دربار قاجار بوده است. او در خانواده اي تولد يافت که اهل هنر و ادبيات و طبابت بودند. به علت تسلط پدر صبا به ادبيات فارسي و عربي، به او لقب کمال السلطنه داده بودند. پدرش سه تار نیز می نواخت و اولین استاد پسر بود.

از شش سالگی نواختن سه‌تار را نزد میرزاعبدالله فراهانی فرا گرفت. نُه ساله بود که به کلاس تار و سه‌تار درویش‌خان راه یافت و همزمان آموختن کمانچه را نیز با حسین‌خان اسماعیل‌زاده ادامه داد. پس از آن در دوران نوجوانی سازهای دیگری مانند ویولن را با حسین هنگ‌آفرین و سنتور را با علی‌اکبرخان شاهی آموخت، و فراگیری تئوری موسیقی و شیوهٔ نوازندگی در موسیقی کلاسیک را نیز در همین دوران آغاز کرد.

او پس از اتمام دورهٔ ابتدایی، در مدرسهٔ آمریکایی ادامهٔ تحصیل داد و در آنجا با سلفژ و نواختن پیانو آشنا شد. وی در ادامه وارد مدرسهٔ عالی موسیقی شد که تحت مدیریت علینقی وزیری بود که تازه از اروپا به ایران بازگشته بود. او در این مدرسه با پشتکار و استعدادی که داشت، توانست علاوه بر فراگیری موسیقی، در تدریس و تمرین‌دادن به دیگر هنرجویان نیز وزیری را یاری دهد. از صبا به خاطر توانایی و تسلط وی در نواختن انواع مختلفی از سازها، به‌عنوان «مردی که به تنهایی یک ارکستر کامل است» نیز یاد کرده‌اند.

اوهمچنین در جوانی به مدرسه کمال‌الملک رفت و نقاشی را فرا گرفت. به علاوه در رشته‌هایی مانند سوهان‌کاری، نجاری، ریخته‌گری، معرق‌کاری و خاتم‌کاری مهارت کسب کرد که بعداً در ساختن آلات موسیقی به کار بست. صبا، آثار نیما و هدایت را می‌خواند و با نیما و شهریار روابط نزدیک داشت.

صبا در سال ۱۳۰۶ از طرف استاد علینقی وزیری مأمور شد تا در رشت مدرسه‌ای مخصوص موسیقی تأسیس کند. او نزدیک ۲ سال در رشت ماند و در آنجا ضمن آموزش موسیقی، به روستاها و کوهپایه‌های شمال رفت و به جمع‌آوری آهنگ‌های محلی پرداخت . آهنگ‌های دیلمان، رقص چوبی قاسم‌آبادی، کوهستانی و امیری مازندرانی یادگار این دوره از زندگی اوست.

او بعد از بازگشت به تهران در سال ۱۳۱۰ در منزل خود، کلاس‌های موسیقی دایر کرد و به آموزش ویولن، سنتور، سه‌تار و آواز مشغول شد. وی در آن زمان، به‌تدریج ردیف‌های خود را نیز به هنرجویان آموزش می‌داد.

صبا در زمستان سال ۱۳۱۴ با دعوت موسی ارسطوزاده که نمایندهٔ شرکت «کلمبیا» در ایران بود، به‌منظور ضبط موسیقی، همراه با هنرمندانی همچون مرتضی محجوبی، ملوک ضرابی، جواد بدیع‌زاده و حسین‌قلی طاطایی، راهیِ سوریه و لبنان شد. در این سفر صفحه‌های برخی دیگر از آثار صبا، همچون «زنگ شتر»، «همایون» و «چکاوک»  و «بیات اصفهان» ضبط شد. صبا همچنین قطعاتی را همراه با پیانونوازیِ فرهاد معتمد (شاهزاده فرهاد) به ضبط رساند.

در سال ۱۳۱۸ که رادیو تهران تأسیس شد، صبا در رادیو به کار نوازندگی پرداخت ولی همچنان در هنرستان موسیقی مشغول آموزش و پژوهش در زمینهٔ موسیقی بود و در اواخر عمر نیز در منزلش کلاس موسیقی دایر کرده بود و به علاقه مندان آموزش می‌داد.

از میان انبوه شاگردان ابوالحسن صبا می توان به حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، غلامحسین بنان، لطف‌الله مفخم پایان، علی تجویدی، جهانگیر کامیان، همایون خرم، رحمت‌الله بدیعی، ساسان سپنتا، ابراهیم قنبری مهر، مهدی خالدی، عباس شاهپوری، مهدی مفتاح، محمدعلی بهارلو، حبیب‌الله بدیعی، محمد طغانيان دهكردي، سعید قراچورلو، و شهریار و بابک رادمنش اشاره کرد.

از معروفترین آثار صبا که تا کنون منتشر شده است می توان به  سه دوره آموزش ویولن، چهار دوره تعلیم سنتور، یک دوره تعلیم تار و سه‌تار اشاره کرد.

سرانجام ابوالحسن صبا، بعد از چهل سال نواختن، تعلیم دادن، کتاب نوشتن و حضور و تاثیر عمیق درتمام جریان‌های موسیقی ایران در سال ۱۳۳۶ در سن ۵۵ سالگی و در اثر سکتهٔ قلبی درگذشت. بر طبق وصیت او، خانه‌اش توسط دانشکدهٔ هنرهای زیبا درسال ۱۳۵۳ به موزه تبدیل شد.

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

اساتید مرتبط

آقای اهورا خدامی مدرس ویولن کلاسیک در آموزشگاه موسقی اورنگ
اهورا خدامی
مدرس ویولن
عباس دادخواه-مدرس ویولن
عباس دادخواه
مدرس ویولن و کمانچه
خانم شاداب کاظمی مدرس ویولن در آموزشگاه موسیقی اورنگ
شاداب کاظمی
مدرس ویولن
آفاق نیکو - مدرس سه تار مدیریت آموزشگاه موسیقی اورنگ
آفاق نیکو
مدیریت آموزشگاه موسیقی اورنگ و مدرس سه تار

ادامه مطالعه

سازهای مرتبط

مطالب مرتبط
حسین دهلوی موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر

حسین دهلوی

حسین دهلوی موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر در سال ۱۳۰۶ در تهران متولد شد. او

ادامه مطلب»
اخبار اورنگ

6 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *